ALLIR SÁTTIR / GREINAR

Sáttamiðlun: Ferli, aðferðir og leiðir að samkomulagi

Ágreiningur getur tekið mikið pláss í lífinu. Sömu umræðurnar endurtaka sig, fólk upplifir að ekki sé hlustað og samskipti snúast sífellt meira um að verja eigin stöðu. Sáttamiðlun getur verið leið til að gefa samtalinu skýrari umgjörð.

Hvað er sáttamiðlun?

Sáttamiðlun er skipulagt ferli þar sem tveir eða fleiri aðilar fá aðstoð óháðs og hlutlauss sáttamiðlara við að ræða ágreining og kanna lausnir. Í almennri sáttamiðlun taka aðilar þátt sjálfviljugir og móta sjálfir niðurstöðu sem þeir telja viðunandi. Sáttamiðlarinn stýrir ferlinu en tekur ekki ákvörðun fyrir þá. [1]

Hlutleysi felur í sér að sáttamiðlari tekur ekki afstöðu með öðrum aðilanum og upplýsir um tengsl sem gætu haft áhrif á óhlutdrægni hans. Samkvæmt siðareglum Sáttar er sáttamiðlarinn ekki lögfræðilegur ráðgjafi aðilanna og hefur ekki það hlutverk að úrskurða ágreininginn. Aðilar geta ákveðið að hætta ferlinu. [2]

Hvernig gengur ferlið fyrir sig?

Útfærslan fer eftir aðstæðum. Algengur rammi er að sammælast um þátttöku, ræða sjónarmið, greina þarfir og hagsmuni, skoða lausnir og móta samkomulag. Allir þurfa tækifæri til að tjá sig og skilja hvað þeir eru að samþykkja. [3]

Undirbúningur. Sáttamiðlari kannar hvað ágreiningurinn snýst um, væntingar aðila og hvort ferlið henti. Í vinnustaðamiðlun geta fyrstu samtöl farið fram með hvorum aðila fyrir sig. [4]
Skýr umgjörð. Rætt er um hlutverk, trúnað, vinnulag og hvað megi miðla utan fundanna. Aðilar þurfa að skilja ferlið áður en þeir taka þátt. [2] [5]
Frásögn og hlustun. Hver aðili lýsir sinni upplifun. Sáttamiðlari hjálpar til við að skýra það sem sagt er og halda samtalinu við efnið. [3]
Lausnaleit. Sjónarmið, þarfir og möguleikar eru skoðuð. Aðilar meta hvað sé framkvæmanlegt og hvaða breytingar þeir séu tilbúnir að gera. [3]
Samkomulag og eftirfylgd. Ef niðurstaða næst er hún skýrð og skráð. Gagnlegt er að ákveða hver gerir hvað og hvernig farið verði yfir framkvæmdina. [4] [5]

Helstu aðferðir í samtalinu

Virk hlustun, opnar spurningar og samantektir hjálpa fólki að skilja hvort annað. Sáttamiðlari getur endurorðað ásökun sem viðfangsefni sem hægt er að ræða: úr „Þú virðir mig aldrei“ yfir í spurningu um hvaða framkoma myndi skapa meiri virðingu. Dæmið sýnir vinnulag; það afmáir ekki ábyrgð á því sem hefur gerst. [4]

Önnur leið er að greina milli afstöðu og hagsmuna. Afstaða gæti verið krafa um nákvæma lausn, en að baki henni gæti legið þörf fyrir öryggi, fyrirsjáanleika eða sanngjarna verkaskiptingu. Þegar hagsmunirnir verða skýrari má kanna fleiri lausnir en þær sem komu fyrst upp. [3]

Sérfundir geta stundum hjálpað aðila að skýra sjónarmið sín áður en sameiginlegt samtal heldur áfram. Ekki er þó eitt fundarfyrirkomulag rétt í öllum málum. Vinnulag þarf að styðja upplýsta þátttöku og raunhæfa lausnaleit. [4]

Hvenær getur sáttamiðlun gagnast?

Ferlið getur átt við í fjölskyldusamskiptum, á vinnustöðum, milli nágranna og í öðrum ágreiningi þar sem aðilar vilja kanna eigin lausn. Það getur sérstaklega verið gagnlegt þegar áframhaldandi samskipti skipta máli. Í vinnustaðamiðlun geta niðurstöður verið skýrari samskiptareglur, breytt hegðun eða samkomulag um eftirfylgd. [1] [5]

Gagnsemi má ekki aðeins meta út frá því hvort skrifað sé undir samning. Spyrja má hvort aðilar skilji ágreininginn betur, hvort óvissa hafi minnkað og hvort næstu skref séu skýr. Samkomulag sem ekki er hægt eða öruggt að framfylgja er ekki sjálfkrafa góð niðurstaða.

Hvað segja rannsóknir?

Í bandarískri rannsókn var fjölskyldum með ágreining um forsjá slembiraðað í sáttamiðlun eða dómsferli. Við tólf ára eftirfylgd voru foreldrar sem bjuggu ekki hjá börnum sínum meira í tengslum við þau og tóku meiri þátt í lífi þeirra eftir sáttamiðlun, án samsvarandi aukningar á ágreiningi í foreldrasamstarfi. [6]

Þetta er áhugaverð niðurstaða, en rannsóknin er eldri og fjallar um tiltekinn hóp og ferli í Bandaríkjunum. Hún sannar ekki að öll sáttamiðlun hafi sömu áhrif, né gefur hún árangurshlutfall fyrir íslenska vinnustaði eða fjölskyldur. Gæði framkvæmdar og aðstæður aðila skipta máli þegar metið er hvort velja eigi þessa leið. [6]

Öryggi, vald og mörk ferlisins

Ef ótti, hótanir eða ofbeldi gera öðrum aðilanum erfitt að tala frjálslega þarf að meta öryggi og sjálfviljuga þátttöku sérstaklega. Ekki ætti að gera ráð fyrir að sameiginlegur fundur leysi slíkar aðstæður. Ræddu áhyggjurnar við sáttamiðlara áður en fundur er ákveðinn og kannaðu þörf fyrir sjálfstæða ráðgjöf. Þetta er varúðarsjónarmið við val á ferli, ekki krafa um að þú ræðir við þann sem veldur þér ótta.

Sáttamiðlun kemur ekki sjálfkrafa í stað rannsóknar á einelti, viðbragða við ofbeldi eða úrlausnar um lögbundin réttindi. Sjá einnig grein okkar um einelti á vinnustað. Ef samkomulag snertir réttindi eða skuldbindingar getur þurft sjálfstæða lögfræðiráðgjöf.

Íslenskur farvegur og fyrsta skref

Sátt birtir upplýsingar um ferlið og sáttamiðlara hérlendis. Sýslumenn veita einnig sérstaka sáttameðferð vegna ágreinings foreldra um málefni barna. Sá formlegi farvegur hefur eigin reglur og er ekki það sama og almenn ráðgjöf eða einkarekin sáttamiðlun. Upplýsingar um hann eru á Ísland.is. [7]

Áður en þú velur sáttamiðlun má spyrja: Hvað vil ég að breytist? Get ég tekið þátt af fúsum vilja? Hvaða stuðning þarf ég? Hvernig verður trúnaði háttað og hvað gerist ef samkomulag næst ekki? Þú þarft ekki að hafa lausn tilbúna til að kanna hvort ferlið henti.

Heimildir

Ef þú vilt ræða hvernig þetta tengist þínum aðstæðum er þér velkomið að hafa samband við Allir sáttir.

Kynntu þér þjónustuna

Bókaðu tíma

RÝMI FYRIR ÞIG

Tökum næsta skref saman.

Ef greinin vakti spurningar eða þú vilt ræða þína stöðu er þér velkomið að hafa samband.

Bóka samtal