Stundum fer mikil orka í að reyna að losna við erfiðar hugsanir og tilfinningar. Við bíðum eftir að kvíðinn minnki eða sjálfstraustið aukist áður en við tökum þátt í því sem skiptir okkur máli. ACT býður leið til að skoða þetta mynstur og æfa önnur viðbrögð.
Hvað er ACT?
ACT stendur fyrir Acceptance and Commitment Therapy og er hér kölluð sáttar- og ábyrgðarmeðferð. Hún á rætur í atferlisfræðum og vinnur með tengsl tungumáls, hugsana og hegðunar. Í stað þess að gera brotthvarf allra óþæginda að skilyrði fyrir breytingum er spurt: Hvernig get ég lifað í samræmi við það sem skiptir mig máli, þótt erfiðar tilfinningar séu til staðar? [1]
Markmiðið er sálrænn sveigjanleiki: að vera í tengslum við það sem er að gerast, taka eftir eigin viðbrögðum og geta valið að halda áfram eða breyta um stefnu eftir aðstæðum og gildum. Sátt er hér virk afstaða til eigin innri reynslu. Hún felur ekki í sér að samþykkja ofbeldi, ranglæti eða aðstæður sem þarf að breyta. [1]
Sex meginþættir aðferðarinnar
Í ACT vinna sex þættir saman. Þetta eru færniþættir sem má æfa, fremur en sex skref sem þarf að ljúka í ákveðinni röð. [2]
- Sátt við innri reynslu. Að gefa tilfinningum og líkamlegum viðbrögðum rými þegar baráttan við þau stendur í vegi fyrir mikilvægri athöfn.
- Að losa um tök hugsana. Að taka eftir hugsun sem hugsun, án þess að meðhöndla hana sjálfkrafa sem staðreynd eða fyrirmæli.
- Nærvera. Að beina athygli að því sem gerist hér og nú, til dæmis öndun, umhverfi eða samtali.
- Sjálfið sem sjónarhorn. Að æfa að taka eftir eigin reynslu án þess að skilgreina sig eingöngu út frá einni hugsun, tilfinningu eða sjálfslýsingu.
- Gildi. Að skýra hvernig þú vilt koma fram og hvað þú vilt leggja rækt við, svo sem umhyggju, heiðarleika eða tengsl.
- Markvissar athafnir. Að setja raunhæf markmið í samræmi við gildin, prófa skref í daglegu lífi og læra af því sem gerist. [2]
Hvernig líta æfingarnar út?
Meðferð getur falið í sér samtöl, athyglisæfingar, myndlíkingar og æfingar í að breyta hegðun. Meðferðaraðili og skjólstæðingur skoða hvaða viðbrögð hjálpa til lengri tíma og hvaða viðbrögð þrengja lífið. Aðferðin er því ekki aðeins hugleiðsla eða slökun; athafnir í daglegu lífi eru mikilvægur hluti hennar. [3]
Dæmi til skýringar: Þú vilt rækta vináttu en hugsunin „Ég er leiðinlegur félagsskapur“ verður til þess að þú afþakkar boð. ACT-æfing gæti verið að orða þetta sem „Ég tek eftir þeirri hugsun að ég sé leiðinlegur félagsskapur“, taka eftir kvíðanum og velja lítið skref í átt að tengslum. Þetta er dæmi um hugsanaaðgreiningu og athöfn í samræmi við gildi, ekki loforð um að kvíðinn hverfi. [3]
Gildi og markmið eru ekki alveg það sama. Að vera umhyggjusamur vinur er stefna sem þú getur fylgt aftur og aftur. Að senda vini skilaboð í dag er afmarkað markmið á þeirri leið. Meðferðin tengir þannig stærri lífsstefnu við verkefni sem hægt er að framkvæma. [3]
Hvað segir rannsóknagrunnurinn?
Safngreining A-Tjak og samstarfsfólks tók saman 39 slembirannsóknir með 1.821 þátttakanda með geðrænan eða líkamlegan heilsuvanda. ACT skilaði að meðaltali betri árangri en biðlisti, venjuleg meðferð og sum önnur samanburðarskilyrði. Ekki fannst tölfræðilega marktækur munur á ACT og hefðbundinni hugrænni atferlismeðferð í þeim samanburði sem var tiltækur. [4]
Þetta styður að ACT geti verið gagnleg meðferð, en sýnir ekki að hún henti öllum eða sé alltaf betri en aðrar aðferðir. Rannsóknirnar náðu til ólíkra vanda og útfærslna; meðferðarval þarf að byggja á mati, markmiðum og óskum hvers og eins. Bandaríska heilbrigðisþjónustan fyrir fyrrverandi hermenn lýsir ACT sem einni gagnreyndri meðferð sem hægt er að laga að þörfum skjólstæðings. [5] [4]
ACT í íslensku samhengi
VIRK hefur fjallað á íslensku um ACT og rannsóknasamstarf vegna hópúrræða við þrálátum verkjum og fjölþættum geðvanda. Í umfjölluninni frá 2023 er lýst einliðasniði, þar sem fylgst er með breytingum hjá einstaklingum yfir tíma. Slík verkefni gefa upplýsingar um framkvæmd og þróun úrræða hérlendis, en eru ekki það sama og stórar slembirannsóknir. [6]
Fyrstu skref og faglegur stuðningur
Til ígrundunar má velja eitt svið lífsins og spyrja: Hvernig vil ég koma fram hér? Hvað stendur í vegi? Hvaða lítið skref er raunhæft þessa vikuna? Skrifaðu niður skrefið og hvað þú lærðir af að prófa það, frekar en að dæma þig út frá því hvort þér leið fullkomlega vel.
Í upphafi meðferðar má ræða líðan, markmið og væntingar og ákveða verkefni í samvinnu. Leitaðu til heilsugæslu eða hæfs meðferðaraðila ef vanlíðan hamlar daglegu lífi. Spurðu um reynslu af ACT, hvernig árangur verði metinn og hvernig meðferðin verði aðlöguð að þér. [5]
Heimildir
- Association for Contextual Behavioral Science: About ACT
- Association for Contextual Behavioral Science: The Six Core Processes of ACT
- U.S. Department of Veterans Affairs (2022): Acceptance and Commitment Therapy Strategies Guide for Anxiety and Trauma-Related Problems in Living
- A-Tjak og samstarfsfólk (2015): A meta-analysis of the efficacy of acceptance and commitment therapy for clinically relevant mental and physical health problems
- U.S. Department of Veterans Affairs: Evidence-Based Treatment – Acceptance and commitment therapy
- VIRK (2023): Horft til framtíðar – Staða rannsókna hjá VIRK
Ef þú vilt ræða hvernig þetta tengist þínum aðstæðum er þér velkomið að hafa samband við Allir sáttir.